Topografie van de Kattukker

door Jaap van der Marel

Als een Katwijker zich naar het centrum begeeft ‘gaet ie in dörrep'. Een Katwijker die in een andere gemeente is gaan wonen, is 'van dörrep of'. Dörrep is hier gemeente. Dörrep kan dus diverse betekenissen hebben.

Met de zin 'In dörrep spreke ze d’r skande van', wordt niet zo zeer bedoeld dat het geroddel uitsluitend in het centrum gebeurt, maar dat het verspreid onder de gehele gemeenschap plaatsvindt. Degene over wie men schande spreekt 'gaet over dörrep'. In de zin 'As je dörrep uitgaet en de gròte weg op rijdt', betekent dörrep zoiets als 'bebouwde kom'. En met de zin ''t Haele dörrep hauf 't iet te wete', maakt de spreker duidelijk dat hij enige discretie op zijn plaats acht. Voor 't haele dörrep zou je hier ook Jan en alleman in kunnen vullen. Als er gezegd wordt ''t Dörrep lòòpt uit', ziet dörrep weer in zekere zin op de woonlokatie. Het betekent echter niet noodzakelijk dat de bewoners het dorp verlaten, wel dat zij zich massaal ergens heen begeven, bijvoorbeeld om naar een grote uitslaande brand te gaan kijken.

Het woord dörrep brengt ons als vanzelf op de topografische termen van de Kattukker. Hieronder volgt een lijstje, waarbij ik uitdrukkelijk vermeld, geen aanspraak te maken op volledigheid.

Aemerikae (de Verenigde Staten van) Amerika.
Aemuie of Ummuie IJmuiden.
Aimond Egmond.
Allefe Alphen aan den Rijn.
de Balkan vroegere populaire benaming voor de wijk 'het Witte Hek’ oftewel 'de Zeeheldenbuurt'. 
Binnewaetering Binnenwatering.
Blommedael Bloemendaal.
de Börrekhãi de Berkheide (gebied in de Zuidduinen).
Boskòòp Boskoop.
de Braevaertien de Breeveertien.
Caenedae Canada.
De Haeg Den Haag.
Duisland Duitsland.
Donald Duckbaei schertsnaam onder vissers voor de Donegal Baai (Ierland, noordwestkust).
Dörrep populaire Katwijkse term voor het oude centrum.
Dort verkorte benaming van Dordrecht ('de duivel uit Dort').
de Driehauk gedeelte van het uitwateringskanaal ten oosten van het Rijnlandse Gemaal tot aan de ingang van het Prins Hendrikkanaal, vroegere geliefde schaatslokatie.
't Duinpad het rijwielpad door de duinen.
Franse Skool vroegere gereformeerde lagere school aan de Sluisweg, thans K&O-vestiging.
Gemientehuis Gemeentehuis.
Gemientewörref Gemeentewerf.
de Goerie veldje ten noorden van de Driehauk, beneden de Kanaaldijk (wordt gebruikt als ijsbaan).
de Groene Panne huizenblok met groene pannendaken aan de Duinoord.
't Haenegekraei lokatie in de Zuidduinen.
Haezerswouw Hazerswoude.
Hipswicht Ipswich (GB) (Als iemand zich in een ver onbekend oord bevond, werd wel gezegd: 'Hij zit in Hipswicht').
Hòòvdörrep Hoofddorp.
de Hornis de Hoorneswijk.
't Hos verkorte term voor het Rijnlands Zeehospitium.
de Hunkerbunker populaire Katwijkse benaming voor een vrijgezellenflat.
Jan Parrelebos (vroeger) dennenbos in de Zuidduinen.
de Kaeg de Kager Plassen.
Kattebinne Katwijk-Binnen / Katwijk aan de Rijn.
't Kenael 1. het Prins Hendrikkanaal in Katwijk. 2. het Kanaal (zeeëngte tussen Noordzee en Atlantische Oceaan).
Kenaeriese Ailande Kanarische Eilanden.
de Klãi agrarisch gebied tussen Katwijk en Noordwijk.
Klãn Duin de wijk Cleijn Duin.
Lãisendam Leidschendam.
Lãie Leiden.
Lãierdörrep Leiderdorp.
Mãiendel Meijendel.
de Meer de Haarlemmermeerpolder.
de Meertjies het Drieplassengebied in de Zuidduinen.
de (Seneese) Muur de Chinese Muur (deel van de Atlantikwal in de Zuidduinen).
't Muurtje muur van parkeerterrein en strandopgangen voor de Voorstraat en de Emmastraat ('Zelle we effe op 't muurtje uitruste?').
't Moddergat vroegere zijarm van het Prins Hendrikkanaal (waar nu parkeerterrein van de Digros is).
de Nieuwe verkorte term voor de Nieuwe Kerk aan de Voorstraat.
de Noord 1. de oude noordelijke wijk van Katwijk aan zee ten noorden van de Koningin Wilhelminastraat. 2. Noord-Holland benoorden het Noordzeekanaal.        
Nòòrtuk of NòòrtugNoordwijk (Nòòrtug is waarschijnlijk een verbastering van 'Northgo').
Nòòrtukkerweg Noordwijkerweg.
Nòòrtukzae Noordwijk aan Zee.
Ouddörrep Ouddorp.
't Over-Jordaense de nieuwbouwwijken aan overzijde van de Rijn (Hoornes en Rijnsoever).
de Ouwe verkorte term voor de Oude of Andreaskerk.
Panbos de Pan van Perseijn.
de aerste, twiede (enz.) Pael plaatsbepaling met behulp van kilometerpalen langs het strand.
de Raediopaele de Radiopalen (lokatie met radiomasten nabij Langevelderslag).
Rãinsburreg Rijnsburg.
't Rem-ãiland het REM-eiland.
de Ròòie Buurt karakteristiek buurtje ontworpen door Jesse, gelegen tussen Rijnmond, Sluisweg en Meerburgkade, zo genoemd vanwege de rode pannendaken.
Sassum Sassenheim.
Sinae China.
Skaereburreg Scarborough (GB).
Skeveninge of Skeveling Scheveningen.
Skutterswãi de wijk Schutterswei.
Stienstraet Steenstraat in Leiden.
't Tennisbaentje doodlopend zijstraatje in de Jan Tooropstraat.
de Veen Roelofarendsveen.
de Viertoren de Vuurtoren.
Voorskote Voorschoten.
Vrieze Wãi vlak gebied in de Zuidduinen (vroegere aardappelveldjes).
de Waetering de Uitwatering.
't Wantveld vroegere nettenboetvelden aan weerszijden van de Binnenwatering.
de Wörref de Boulevard.
Zaeland Zeeland.
Zoeterwouw Zoeterwoude.
de Zuij Katwijk ten zuiden van de Voorstraat.
de Zulverpit de Zilverpit (lokatie op de Noordzee).

Eerder verschenen in Katwijk Speciaal, 2 februari 2004.

Ook de topografische benamingen krijgen een plaats in het Katwijks woordenboek (ga naar woorden en uitdrukkingen).