Dikke pret bij samenstellen boekje Kattukse uitdrukkingen en gezegdes

Katwijkers zeggen waar het op staat: zo 'laelek as vlouke weze'

Was het maar waar. Was het maar echt gebeurd wat Leendert de Vink en Jaap van de Marel schrijven in het voorwoord van hun nieuwste boekje Wel wel, 'n huis mit 'n bel, en dan nog vollek roupe! 144 uitdrukkingen en gezegdes in het Katwijkse dialect. Waren er maar ‘ergens in een oude lekkende schuur, achter op een dam, wandtegels met Kattukse spreuken’ erop gevonden. Dat zou een unieke vondst zijn geweest, net als die glasplaat met Katwijks dialect in 1999.

De unieke tegeltjes waren er dus niet, maar er komt er wel één, in beperkte oplage en met de spreuk: 'Wel wel, 'n huis mit 'n bel, en dan nog vollek roupe!' Die is voor kopers van het nieuwste boekje van De Vink en Van der Marel, de onderzoekers naar en samenstellers van het woordenboek over het Katwijks dialect. In hun onderzoek verzamelen ze steeds meer typisch Katwijkse spreekwoorden en gezegdes. Geen spreekwoorden die uit het Nederlands zijn 'vertaald', maar echte Katwijkse uitdrukkingen, zoals ''t Is net-te Kattukse Post'. 'Authentiek Kattuks,' verzekert Van der Marel, die met het voorstel kwam om die in een boekje te verzamelen en uit te geven. Die kunnen nergens anders klinken dan in het Katwijkse zeedorp van weleer. En zo zijn er nog veel meer. Van der Marel en De Vink selecteerden er een gros, 144 dus.

Er zitten hele aardige bij, vindt De Vink, die hem het meest aanspreken, zoals 'Z'n hartje slaept al', dat vaak over kleine kinderen wordt gezegd die duidelijk slaap hebben. Berustende uitdrukkingen vindt hij ook mooi: 'Ze is iet zòò as ze weze mot'. Van der Marel vindt de grappige het leukst, zoals de verbastering van het bekende cognacmerk Joseph Guy in de uitdrukking ''n Jaepje Guit', waarmee een glaasje of fles cognac wordt bedoeld.
'We hadden vaak dikke pret,' zeggen de samenstellers, 'vooral bij het verzinnen van de voorbeelden.' De Vink en Van der Marel komen wekelijks bij elkaar om aan hun woordenboek te werken. Dat lag een hele tijd stil door het leuke 'tussendoortje' dat vanavond officieel wordt gepresenteerd en vanaf morgen in de boekhandel te verkrijgen is.

Opvallend zijn ook de uitdrukkingen die er geen doekjes om winden wat de Katwijker er van vindt. Zoals 'laelek as vlouke weze' en ''n bek as 'n bakje hebbe'. Of 'zòò dom as 'n brael weze' en 'in z'n hòòfd weze'. Het zijn Katwijkse uitdrukkingen die zeggen waar het op staat. 'Typisch Katwijks,' vindt De Vink, want Katwijkers staan erom bekend dat ze de dingen zeggen zoals die zijn. 'Katwijkers zijn namelijk heel direct.'
Veel gezegden en spreuken worden tegenwoordig niet of nauwelijks meer gebruikt. Zeker niet door de jonge generatie. Ze zijn misschien alleen nog te horen in de verzorgingshuizen, waar oude Katwijkers samen wonen die het dialect nog onderling spreken en verstaan. Enkele uitdrukkingen hoor je nog wel, zo af en toe, zoals ''t Is iet ààrs' of 'Wat-tan'.

Het boekje staat vol leuke, mooie en bijzondere uitdrukkingen en gezegdes. Wie het gros wil hebben, kan dat vanaf morgen kopen in de boekhandel. Maar we willen u tot slot enkele pareltjes niet onthouden, zoals 'Jaere-n-evaere, nòòit de zae ezien', 'an z'n naekende reet uit huis gaen' en ''t Is van 't skeepje'. Wat ze betekenen, moet u zelf maar opzoeken in het fraaie boekje dat vormgegeven is als een Delftsblauwe tegel met, afhankelijk van de grootte, maximaal drie gezegdes of uitdrukkingen op een bladzijde.

Die bladzijden zijn voorzien van Katwijkse 'ossenkoppen' – illustraties op de hoeken van een wandtegel – van de hand van tekenaar Bert van der Meij. Die hoekillustraties stellen een gestileerde tros van vier haringen voor, afgedekt met het wapen van Katwijk aan Zee.

Wel wel, 'n huis mit 'n bel, en dan nog vollek roupe! 144 uitdrukkingen en gezegdes in het Katwijkse dialect is in Katwijk te koop bij de boekwinkels, sigarenmagazijn Het Valutahuis, VVV-ANWB-winkel en het Katwijks Museum en kost € 7,50. Boek en wandtegel samen kosten € 17,50.

Eerder verschenen in De Katwijksche Post, 22 oktober 2010.